Op het terrein van FabCity op het Java-eiland werken tien internationale, net afgestudeerde makers elk aan een korte voorstelling in een zeecontainer. Ze houden zich bezig met de vraag hoe de stad en de samenleving van de toekomst eruit zouden kunnen zien. Marijn Lems (dramaturg en kunstcriticus) bezoekt iedere week twee van de kunstenaars om hun plannen te horen.

ZATERDAG 11 JUNI | FABCITY CAMPUS
De afgelopen jaren kom ik steeds meer jonge makers tegen die primair vanuit een ruimtelijke insteek denken. Hoe geef ik de wereld vorm die ik in mijn performance wil oproepen, en hoe dompel ik mijn publiek daarin onder? Deze immersieve insteek is duidelijk terug te vinden in de twee zeecontainerprojecten die ik deze week bezocht – alle drie de makers studeren dit jaar af aan de internationale Master Of Scenography-opleiding aan de HKU.

Nicolai Bosko – NDSM-Berg
Maria Vera Alvarez (Spanje) en Dalia Khalife (Libanon) kwamen met een eenvoudig doch simpel idee naar Over het IJ Festival. De titel van hun project verraadt het al: ze wilden van hun zeecontainer een berg maken, een toevoeging in het normaal zo platte Nederlandse landschap. ‘We komen allebei uit landen waar bergen veel meer aanwezig zijn dan in Nederland. We gingen de bergen op den duur missen en vroegen ons af of andere migranten dat gevoel met ons delen. En ook of de Nederlanders zelf wel eens naar pieken en dalen verlangen.’

Om de heimwee naar een reliëfrijk landschap te staven nemen de makers interviews af met de mensen die ze op het FabCity-terrein tegenkomen. ‘Dat leverde veel inzichten op over hoe mensen nadenken over en reageren op het landschap waarin ze leven. In een bergachtig landschap weet je bij voorbeeld veel minder goed hoe lang je over een reis doet dan in een vlak landschap, en je hebt in een vlak landschap een veel betere blik op de horizon, waardoor er minder verrassingen en gevaren in de wereld verscholen liggen. Zijn de Nederlanders mede daarom zo direct en onomfloerst, en roept die blik op de horizon ook een soort reislust op? We kregen ook hele nuchtere en praktische antwoorden: mensen in Nederland fietsen graag overal naartoe, en een bergachtig landschap maakt dat een stuk moeilijker. Een berg wordt door sommige mensen toch eerder als een obstakel gezien.’

‘Aan de andere kant biedt een berg ook bescherming. Omdat Nederland onder de zeespiegel ligt en weinig bergen heeft hebben de Nederlanders moeten leren om de dreiging van het water in hun bestaan een plek te geven. Het is fascinerend hoeveel invloed de geografische omgeving op een volkscultuur heeft.’

Het eigenlijke bouwen van een berg bleek echter moeilijker dan gedacht. Op het FabCity terrein werden Vera Alvarez en Khalife in een container geplaatst onder een andere container, en de ruimte naast hun plek moet vrijgehouden worden voor noodgevallen. ´We kunnen hier dus geen berg bouwen. We hebben gelukkig net de go-ahead gekregen om op het Over het IJ-terrein zelf wel te kunnen bouwen; we werken met hooibalen, dus er waren wat vragen over ontvlambaarheid van het materiaal. Die zijn nu gelukkig opgelost.’

Naast de berg zelf bestaat het uiteindelijke werk ook uit de interviews die de makers hebben verzameld; deze zullen in de container worden geprojecteerd, dus eigenlijk binnen in de berg. Daarnaast is er een interviewkamer naast de container waarin nieuwe gesprekken met voorbijgangers kunnen worden gevoerd. ‘We denken erover om van het idee van NDSM-berg een reizend concept te maken. Op verschillende plekken kunnen we ons dan op verschillende geografische elementen richten. Door afwezige landschappen een plek te geven in een stad laten we de bewoners van die plek nadenken over hun relatie tot hun omgeving. Missen ze daar iets in? Kunnen we ons onze omgeving ook anders voorstellen?’ Het is een oorspronkelijke manier om over de stad van de toekomst na te denken; de vorm ervan heeft immers een grote impact op de manier waarop de bewoners zich ertoe verhouden. Hoe geven we de natuur een plek in onze leefomgeving?

A rootop view of Amsterdam from SkyLounge on the 11th floor of the DoubleTree by Hilton Hotel in Amsterdam

The Narrative Collective – Swinging through
Ook Hilda Moucharrafieh hanteert in haar project een internationale insteek. ‘Het gaat over een staat van zijn: die van de dubbele nationaliteit. De stad van de toekomst zou diversiteit moeten omarmen en inzien dat meerdere culturele identiteiten een verrijking zijn in plaats van een bedreiging.’

De Libanese maker representeert het gevoel van in twee culturen leven door een schommel waarop de bezoeker kan plaatsnemen. Aan de ene kant schommel je de container uit, naar een uitzicht op het IJ en de ‘skyline’ van Amsterdam; aan de andere kant schommel je de container in, waar een beeld van het strand van Beirut wordt geprojecteerd. Als je naar binnen schommelt hoor je op een koptelefoon het geluid van golven steeds sterker worden, en het sterft weer weg als je naar buiten schommelt.

‘Ik liep al langer rond met het idee om iets met een schommel te maken, met het idee dat je continu heen en weer beweegt op een vaste as, maar waarbinnen je toch een gevoel van vrijheid hebt vanwege die beweging. Het paste goed bij het feit dat ik met altijd voel alsof ik in twee culturen tegelijk leef en als vanzelf van de ene cultuur naar de andere wordt getrokken, en weer terug. Ik vergelijk continu mijn ervaringen in Choueifat, de stad waar ik vandaan kom, met mijn ervaringen in Amsterdam.’

De vraag van Over het IJ Festival bracht er een extra element in aan: de zeecontainer zelf. ‘Die staat voor mij symbool voor een reis over de Middellandse Zee. Zo klopt het dus perfect om het een overgangsgebied tussen twee culturen te laten zijn.’

‘Het is voor mij in mijn werk altijd de vraag hoe ik mijn persoonlijke ervaringen meer kan abstraheren zodat een breder publiek zich ermee kan identificeren. Ik probeer de thematiek ook een lichtheid mee te geven, omdat het thema van vluchtelingen en migratie op dit moment in Nederland en Amsterdam al zo´n enorme lading heeft – ik wil niet worden gestereotypeerd als een ‘Arabier met een migratieverhaal’. Voor mij is de verbeelding en de ruimte die dat biedt heel belangrijk.’

Fab City - Containers OverhetIJ - © Saris & den Engelsman

De zeecontainers op FabCity Campus (Kop Java-eiland) zijn t/m 26 juni iedere week te bezoeken op vrijdag (17:00-22:00), zaterdag en zondag (12:00-18:30).

Meer info over het Zeecontainerprogramma
Het Zeecontainerprogramma op Facebook