Op het terrein van FabCity op het Java-eiland werken tien internationale, net afgestudeerde makers elk aan een korte voorstelling in een zeecontainer. Ze houden zich bezig met de vraag hoe de stad en de samenleving van de toekomst eruit zouden kunnen zien. Marijn Lems (dramaturg en kunstcriticus) bezoekt iedere week twee van de kunstenaars om hun plannen te horen.

ZONDAG 19 JULI | FABCITY CAMPUS
Het wordt steeds drukker en bedrijviger op het terrein van FabCity. Als ik het terrein oploop, staat vlak buiten de stadsmuren de installatie/performance Wegwerpwereld van performancegroep Vloeistof, waarin afval en verspilling centraal staan. Langzaam maar zeker krijgt de kunst een grotere aanwezigheid op het Java-eiland: deze week is via het Holland Festival ook De komst van Xia van Wunderbaum te zien, de eerste voorstelling in hun utopische New Forest-reeks. En ondertussen werken de makers in het Zeecontainerprogramma gestaag door.

© Saris & den Engelsman
Marieke Dermul – Heldendaden&Wereldwonderen 2: European Citizen Popsong
Een Europese vlag prijkt prominent aan de achterwand van de zeecontainer die Marieke Dermul (AHK Mime, 2014) tot haar tijdelijke werkplek heeft gemaakt. Als ik een foto wil maken vreest ze echter dat dat tot misrepresentatie zal leiden: ‘straks denkt iedereen nog dat ik een soort nationalist ben.’

Uit haar project zou die verdenking in eerste instantie inderdaad kunnen ontstaan. Dermul wil een Europese burgerpopsong schrijven met input van het publiek. Daartoe interviewt ze willekeurige mensen over de bovennationale verbondenheid die zij al dan niet voelen. ‘Het is eigenlijk een uitnodiging om te kijken of er een positieve reflectie mogelijk is, en of er via de popsong een intuïtief gesprek op gang te brengen is. De meeste mensen kunnen zich niet meteen verhouden tot de Europese Unie, maar na een bijdrage aan een onvoltooide song is er veel meer ruimte voor een gesprek.’

Dermul, die ook European Studies voltooide, is al langer geïnteresseerd in de kracht van muziek. ‘Ik maakte voor mijn studie aan de mimeopleiding deel uit van de pop/rockgroep Superlijm, en die passie voor muziek is altijd blijven doorwerken. Ik dacht: wat als ik in mijn volgende project de kracht van muziek inzet op politiek vlak? Zo ontstond het idee van een avondvullende popsong om de wereld te veranderen. In mijn onderzoek heb ik toen verschillende politici benaderd met de vraag “Hoe kunnen we de wereld veranderen?” Door de meesten werd ik afgewimpeld, maar het leverde een heel tof en uitgebreid gesprek op met de Waalse woordvoerder van de VN. Dat interview heb ik in een lecture performance verwerkt, afgewisseld met de lange popsong die ik had geschreven. Het vervolg op die voorstelling maak ik nu in de Brakke Grond, en op Over Het IJ doe ik eigenlijk een vooronderzoek voor dat langere traject. Twee vragen staan daarbij centraal: “kan mijn popsong meer verbondenheid bewerkstelligen?”, en “sluit ik met mijn popsong geen mensen uit?”, zoals niet-Europeanen en migranten. Ik vraag het publiek of ze mee willen schrijven aan de tekst van de song, en ik verwerk de antwoorden op mijn vragen er ook in.’

‘Op Over Het IJ geef ik dan een inkijkje in de popsong in wording, maar ook een kijkje in het proces: ik ben bij voorbeeld op de Dag Van Europa bij het Europees Parlement langsgegaan om daar mensen van zo veel mogelijk verschillende nationaliteiten te spreken, en daar toon ik beelden van. Later in het jaar verschijnt dan de single en ga ik een Europese tour doen. Dat wordt allemaal gefilmd en ik houd ook een weblog bij voor canvas.be. Dat dient allemaal als materiaal voor de uiteindelijke voorstelling, die in mei 2017 in de Brakke Grond in première gaat.’

Belle van Heerikhuizen_VUIL_ZCP
Belle van Heerikhuizen – VUIL
Veel initiatieven op FabCity houden zich met het probleem van afval bezig, waar veel initiatiefnemers hun heil zoeken in recycling. Op het eerste gezicht lijkt het project van Belle van Heerikhuizen zich ook op dit thema te richten: de container is een beginnend museum van afgedankte voorwerpen en arte povera, een monument aan de schoonheid van weggegooid materiaal. Het is het onderkomen van een vuilnisman, gespeeld door acteur/muzikant Rocco van Loenen.

De vuilnisman heeft echter een geheim dat de hele voorstelling kantelt. ‘Rocco kwam zelf met het idee van een voorstelling over vuil en recyclen, waarin centraal staat dat we veel mensen ook min of meer als afval zien. We behandelen mensen in bepaalde functies, zoals parkeerbeambtes, vuilnismannen en verkeersregelaars, als minder dan menselijk, maar dat gebeurt ook met daklozen of vluchtelingen. Waarom gaan we – via recycling – zorgvuldiger om met afgedankte spullen dan met afgedankte mensen? Waarom geven we hen geen tweede kans?

Met name hoe er in Nederland met vluchtelingen wordt omgegaan vind ik verschrikkelijk. Zo werd de van oorsprong Syrische Abed Manla bij het project betrokken. Ik ken hem via zijn dochters, die muziek spelen. Abed is een acteur, maar hij beheerst de Nederlandse taal nog niet voldoende om hier aan werk te kunnen komen. Ook is de theatercultuur in Syrië totaal anders dan die in Nederland: het draait daar om veel groter en pamflettistischer spel, terwijl we hier juist een bepaald naturalisme gewend zijn en een zeker schroom kennen om een directe boodschap in het theater te leggen.

VUIL gaat dan ook deels over communicatie en uitwisseling. Abed wordt door Rocco tussen het afval gevonden en mee naar zijn container genomen, en daar ontstaat een muzikaal gesprek. Abed speelt de ud en Rocco de gitaar, maar die instrumenten zijn op verschillende manieren gestemd. Afwisselend moet de een zich dus aan de ander aanpassen, net als in de verbale communicatie. Het wordt deels teksttheater en deels muziek.

In het proces ben ik er wel tegenaan gelopen dat het lastig is om Abed in deze positie te zetten. Door hem door Rocco aan het publiek te laten ‘presenteren’ ligt het gevaar op de loer dat het onbedoeld iets van ‘aapjes kijken’ krijgt. Ik ben nu dus flink op zoek naar hoe ik hem op zijn eigen voorwaarden zijn eigen verhaal kan laten vertellen, terwijl ik natuurlijk wel de regisseur ben en dus de vorm en codes bepaal. Het wrange van die ongelijke relatie overviel me eigenlijk een beetje, dus ik probeer met daar nu bewust van te zijn.’

Dit weekend is je laatste kans om het de zeecontainers op FabCity Campus (Kop Java-eiland) te bezoeken. Openingstijden vrijdag (17:00-22:00), zaterdag en zondag (12:00-18:30). Daarna worden de zeecontainers naar de NDSM-werf verplaats, waar het Zeecontainerprogramma in premiere gaat tijdens Over het IJ Festival (8 t/m 17 juli).

Meer info over het Zeecontainerprogramma
Het Zeecontainerprogramma op Facebook