Op het terrein van FabCity op het Java-eiland werken tien internationale, net afgestudeerde makers elk aan een korte voorstelling in een zeecontainer. Ze houden zich bezig met de vraag hoe de stad en de samenleving van de toekomst eruit zouden kunnen zien. Marijn Lems (dramaturg en kunstcriticus) bezoekt iedere week twee van de kunstenaars om hun plannen te horen.

ZATERDAG 25 JUNI | FABCITY CAMPUS
In de laatste week dat ik de jonge makers van de zeecontainers bezoek zijn de meesten van hen zich – op zijn minst mentaal – aan het voorbereiden op de verhuizing naar de NDSM-werf, waar ze tijdens Over het IJ Festival van 8 t/m 17 juli hun uiteindelijke presentaties zullen laten zien. Terwijl ze nog druk in de weer zijn met hun creatieproces spreek ik Elke Schouten en Sophie van de Pol, die net uit een overleg met artistiek begeleider Maurice Bogaert komen.

Elke Schouten_HUIS_ZCP_beeld Elke Schouten

Elke Schouten – HUIS | منزل

In de container van Elke Schouten (theaterdocentopleiding AHK 2016) staat alleen een kartonnen doos met wat gaten erin. Of, correctie, een draagbaar huis, zoals Elke me laat zien als ik er wat beduusd naar sta te kijken: een soort combinatie van kostuum, levend object en huis om in te schuilen. ‘Het concept kwam oorspronkelijk vanuit het gegeven van ontheemd zijn en is deels geïnspireerd op mijn pleegbroertje, die vanaf zijn tweede in de weekenden bij ons thuis heeft gewoond. Ik heb hem vroeger eens gevraagd of hij het niet moeilijk vond om steeds van huis te wisselen, en toen zei hij: “Ach Elke, ik draag mijn huisje altijd bij me.”

‘Vanwege de vluchtelingencrisis is het nu een nog pertinenter onderwerp geworden. Er wordt daar natuurlijk al heel veel over gezegd en geschreven, maar er is maar weinig dat het gegeven voor kinderen voelbaar of begrijpelijk maakt. Daarom wil ik een voorstelling voor kinderen maken, waarin ik meer een gevoel oproep dat we allemaal herkennen en dat de actuele situatie overstijgt. Dat zit hem voor mij heel erg in de beeldtaal, die absurdistisch en mime-achtig zal zijn.

‘Mijn tegenspeler en medemaker, Lars Kommers, speelt een soort bewaker/beveiliger die het publiek als eerste een korte voorlichting geeft over de risico’s van vreemde dingen. Het was eerst het idee om het verhaal vanuit het perspectief van een vluchteling te vertellen die door een vreemde stad dwaalt, maar ik heb nu dus gekozen voor een hoofdpersoon die te maken krijgt met vreemdelingen binnen zijn eigen leefomgeving. Ik heb het gevoel dat ik zo bij iets veel kernachtigers en schurenders uitkom dan iets met een meer anekdotische en smaakvolle vorm. Dat is ook de reden dat het huis een personage is geworden; ik wil het veel meer in de abstractie en de verbeelding zoeken.

‘Tijdens de voorstelling transformeert de container langzaam van een koude en kale plek tot een ruimte waarbinnen een ontmoeting mogelijk is. Het gaat van overzicht en controle (in de persoon van de bewaker) naar verbeelding en fantasie, wat niet gecontroleerd is. Het leukste daarbij is de combinatie van kinderen en volwassenen die samen naar een voorstelling kijken en elkaars kijkgedrag overnemen. De ontvankelijkheid en speelsheid van de kinderen slaat makkelijk op de volwassenen over, waardoor er nieuwe mogelijkheden ontstaan. Het is enorm leuk om een voorstelling te spelen die op die twee lagen speelt.

‘De theaterdocentopleiding aan de AHK richt zich voornamelijk op de vraag voor en met wie je theater maakt, en in welke omgeving. Ik vind het dan ook interessant om het publiek als scenografische factor te zien, en in een zeecontainer maken de toeschouwers bijna vanzelfsprekend deel uit van de voorstelling. Het is heel fijn aan het zeecontainerprogramma dat je de ruimte krijgt om je op deze manier als maker te ontwikkelen.’

Foto: Anouk van Tiel

Foto: Anouk van Tiel

Sophie van de Pol – Het Burn-Out Bos

Van het bos in de titel van de zeecontainervoorstelling van Sophie van de Pol (AHK Regie 2014) is niet zo veel meer over: twee dorre stammen die buiten haar container op de grond liggen zijn er de enige herinnering aan. ‘Mijn eerste plan was om van de container een mooi en groen bos te maken. Ik werkte eerst met mos, maar dat begon na een week te schimmelen. Daarna heb ik met champignonzaagsel gewerkt; daar bleek ik allergisch voor te zijn. Ten slotte bleven alleen de bomen over, maar toen ik mijn interviewmateriaal had verzameld merkte ik dat die bomen te veel afleidden van waarover het moest gaan. Nu wordt het dus waarschijnlijk alleen maar een projectiescherm.’

De interviews die Sophie noemt heeft ze afgenomen van mensen die kampen met een burn-out. ‘Toen ik de oproep voor de zeecontainervoorstellingen zag over het idee van de stad van de toekomst, hoorde ik bijna wel iedere week dat iemand een burn-out had gekregen. Op FabCity en elders wordt veel nagedacht over ecologische duurzaamheid, maar we verliezen psychische duurzaamheid helemaal uit het oog. Ik wilde laten zien hoe dat in de stad van nu helemaal mis gaat: alles gaat maar door de hele tijd, we zeggen nergens nee tegen – een burn-out kan bijna iedereen overkomen.

‘Ik wil door de verhalen van mensen met een burn-out het publiek laten ervaren hoe dat voelt, omdat het toch nog een behoorlijk taboe is. Als je hun verhalen hoort voelt het als een soort kortsluiting van je hersenen, het denken gaat plotseling heel traag, als door stroop. Ik ben nu dramaturgisch aan het bekijken hoe ik die ervaring over kan brengen – ik had het materiaal eerst gewoon chronologisch achter elkaar gezet, maar daar werd het educatief van. Ik zet montage, soundscape en muziek nu veel meer in om er meer een theatrale ervaring van te maken.

‘Ik gebruikte ook al theatrale ingrepen tijdens de interviews – ik laat de geïnterviewden bijvoorbeeld met de soundscape meeneurieën. De interviews zijn gefilmd in een zwarte ruimte die we op het conservatorium hebben ingericht. Mijn cameraman Thomas van der Gronde gebruikt een techniek met spiegels waarbij de sprekers recht in de camera kunnen kijken en toch het gevoel hebben met mij te praten. Dat levert hele intieme gesprekken op.

‘Het is niet alleen maar een film – de claustrofobische omgeving van de zeecontainer, en ook de akoestiek ervan, dragen ook bij aan de ervaring. Ik ben ook juist geïnteresseerd in de cross-over tussen film en theatrale elementen.’

Sineforma danst #watnietweetwatnietdeert op fabcity en over 't I
Dit was de laatste blogpost over het Zeecontainerprogramma op FabCity. Momenteel zijn de makers van het Zeecontainerprogramma druk bezig met het neerzetten van hun uiteindelijke voorstelling op Over het IJ Festival, dat aanstaande vrijdag 8 juli van start gaat. Koop je festivalbandje hier en krijg het hele festival onbeperkt toegang tot het Zeecontainerprogramma, Nieuwe Makers programma en de Wijkmakers #2.