Blog: Simone Hogendijk, Artistiek leider – 16 juni 2015

Vogeldorp is ooit gebouwd als een tijdelijk dorp om de havenarbeiders ruimte te bieden met hun gezinnen. Bijna 100 jaar later staat dit dorp er nog, grenzend aan de Meeuwenlaan en leunend tegen het Viegenbos in Amsterdam Noord. De bewoners zijn hier inmiddels niet meer dezelfde, maar vormen een afspiegeling van het nieuwe Amsterdam, die stad die volop in verandering is in stedenbouwkundig opzicht en in zijn bewonerssamenstelling.

Dit is de plek waar ik woon. Waar de postbode is geboren in het dorp en na even weg geweest te zijn, het niet kon laten om er weer terug te keren. Zij kent alle bewoners, als dat niet is via de enveloppen die ze bezorgd, dan wel door de praatjes die ze met iedereen maakt, waardoor ze ook weer iedereen op de hoogte weet te houden van wat er speelt in alle hoeken en gaten van dit bijzondere gebied. Ze is een verbindende schakel en een vat vol inspirerende verhalen die mijn verbeelding altijd aanzet. En wat zo fijn is; zij komt altijd weer terug, en brengt dan iets mee, een envelop en met een beetje geluk een mooi verhaal. Zelfs als ze er niet is, weet je dat ze in de buurt is en dat er verhalen broeien achter ramen en deuren en enveloppen vol dromen liggen te wachten in een postzak. In Vogeldorp heeft het begrip tijdelijkheid een nieuwe vorm gevonden.

En de bewoners voelen zich er thuis, ik voel me er thuis. We wonen er alleen, maar delen iets met elkaar; behalve en misschien wel dankzij een postbode ook een bijzondere plek met bewoners wiens verhalen, zorgen en dromen worden gedeeld. Misschien is dat wel een van de redenen dat ik mezelf ook zo thuis voel op de NDSM-werf. Al is dit geen woon, maar werk gebied, de gebruikers van de werf, de kunstenaars, de ondernemers, wij als festivalorganisatie, hebben ons gevestigd als tijdelijke gebruikers, maar wat we hier denk ik met elkaar delen is dat ook wij niet zomaar even willen langskomen.

We doen er met elkaar alles aan om van deze plek een duurzame plek te maken die een bijzondere functie heeft binnen de stad. Daarom werkt Over het IJ Festival vanaf nu meer dan ooit samen met verschillende partijen op de NDSM-werf. Toen het festival hier 23 jaar geleden begon waren er behalve kunstenaars nog geen, of weinig ondernemers en horeca en maakte het festival ieder jaar zijn eigen festivalhart. Inmiddels is de werf volop in verandering en voelt het niet goed om hier vanaf buiten iets aan toe te voegen, als iets wat even langskomt en daarmee alle kracht en expertise die er al is te negeren in plaats van te betrekken. Dat is namelijk precies wat we binnen het programma ook niet willen, – wij gaan graag duurzame relaties aan met de stad en zijn bewoners.

Daarom zijn wij samen met allerlei vertegenwoordigers van de werf het festivalterrein gaan ontwerpen. Hieruit ontstond behalve een bijzondere samenwerking ook een stevige festivalstad, verspreid over de hele werf, verbonden door voorstellingen  van Over het IJ Festival, en gedragen door de hele werf. Rond de al bestaande horeca plaatsen wij onze Zeecontainers van het Zeecontainerprogramma, de makers verbinden zo samen met de verschillende voorstellingen van het Nieuwe makers Programma en beeldende kunst/ theatrale installaties alle losse plekken op de werf met elkaar en bouwen samen aan een bijzondere festivalstad in de stad Amsterdam, met een sterke kern op de NDSM-werf en die zijn tentakels uitslaat langs en tot vlak over de oevers van het IJ en tot diep in Noord.

De stad is het speelterrein van Over het IJ Festival; centraal staat de context van die stad en zijn bewoners en specifiek van het stadsdeel Amsterdam-Noord en de NDSM-werf en daarbij de vraag hoe de kunstenaar zich hiertoe verhoud en er een rol in kan spelen. Over het IJ Festival voel een grote noodzaak om alle ruimte te geven aan nieuw talent voor het (verder) ontwikkelen van een visie op werken op locatie en het onderzoeken van hun rol als kunstenaar, geeft veel aandacht aan talentontwikkeling(trajecten) en stimuleert hiermee zowel het stedelijke als landelijke theater/ kunstenveld. Dit vormt de basis van het festival waaruit al veel makers zijn doorgestroomd in het reguliere programma of naar elders in het veld. Hiernaast presenteren we werk van (meer) gevestigde makers.

Over het IJ Festival daagt alle deze theatermakers en kunstenaars vanuit alle disciplines nadrukkelijk uit om in deze stedelijke omgeving te kijken waar het (in combinatie met hun werk) schuurt, brandt, of bloeit en hier met hun werk op te reageren of reflecteren. Over het IJ Festival kiest voor makers die net als wij geloven in de intrinsieke waarde hiervan binnen hun werk, waarmee ze iets veroorzaken of bewerkstelligen, en die dit niet zien als doel op zich maar als vanzelfsprekend gegeven. Hun voedingsbodem kan zowel een volksbuurt zijn, een fysiek gebouw, een terrein of een voedselbank, als de zichtbare of onzichtbare verhalen die hier leven. Het werk dat hieruit voortvloeit zoekt de interactie op met de omgeving/ locatie en is daarmee een vorm van locatietheater, kunst in de openbare ruimte, een installatie, een route, documentair of bijvoorbeeld meer sociaal artistiek geëngageerd werk.

Behalve het tonen van dit werk is er binnen het festival ook alle ruimte voor verschillende (theatrale) vormen van gesprek met de kunstenaars en de aan hun werk gerelateerde thema’s die leven in de stad, met zowel de kunstenaars zelf als de bewoners uit de stad in het programma De Stad van Morgen dat alle losse onderdelen uit het programma met elkaar verbindt.

Net als de postbode van Vogeldorp hoopt Over het IJ Festival een verbindende schakel in de stad te zijn, een matchmaker die dan geen brieven rondbrengt, maar wel bijzondere voorstellingen met net zo inspirerende verhalen die de verbeelding aanzetten zoals zij weet te doen en je met een nieuwe blik naar je (directe) omgeving laten kijken. En net als de postbode komen wij steeds weer terug, en blijven graag nog veel langer.

Simone Hogendijk

Artistiek leider