Op het terrein van FabCity op het Java-eiland werken tien internationale, net afgestudeerde makers elk aan een korte voorstelling in een zeecontainer. Ze houden zich bezig met de vraag hoe de stad en de samenleving van de toekomst eruit zouden kunnen zien. Marijn Lems (dramaturg en kunstcriticus) bezoekt iedere week twee van de kunstenaars om hun plannen te horen.

ZATERDAG 28 MEI | FABCITY CAMPUS
Endless possibilities! Happiness factor! Educating society in a fun way! Everyone can participate! Total experience!
 Het futuristisch positivisme is niet van de lucht als je op het terrein van FabCity rondloopt. De innovatiecampus georganiseerd door Europe by People is er immers op gericht om studenten, professionals, kunstenaars en creatieven bij elkaar te brengen om na te denken over een duurzame toekomst voor de stad. Dit oplossingsgerichte kader leidt tot fantasierijke oplossingen voor reële problemen, maar ook tot een overdaad aan manische marketing speak die weinig ruimte laat voor dissensus of twijfel, en zo politieke passiviteit in de hand werkt. Ik hoef me geen enkele zorgen te maken over de toekomst; creatieve ondernemers, wetenschappers en andere innovators zullen ons naar het beloofde land leiden.

In deze omgeving heeft Over Het IJ Festival aan tien theatermakers gevraagd om eveneens over de toekomst van de stad na te denken en om ‘een bijdrage te leveren aan de verbinding tussen kunst en de stad en haar bewoners’. In tien zeecontainers werken net afgestudeerde (podium)kunstenaars aan een voorstelling van vijftien minuten op basis van deze opdracht. Hoewel deze insteek vragen oproept over de mate waarin het werk van kunstenaars geïnstrumentaliseerd mag worden om oplossingen voor de samenleving aan te dragen, bieden de kunstenaars met wie ik de eerste dag sprak gelukkig juist een prettig, eerder dystopisch contrast ten opzichte van de concrete functionaliteit die de rest van FabCity kenmerkt.

© Saris & den Engelsman
Anastasiia Liubchenko – Water
De Oekraïense Anastasiia Liubchenko (in 2014 afgestudeerd aan de mime-opleiding van de AHK) maakt zich zorgen over de watervoorraad in de wereld. Ze groeide op in Kiev, waar mede vanwege de Tsjernobylramp in 1986 het kraanwater niet drinkbaar is. Toen ze in Amsterdam kwam voelde het dan ook als een wonder om water uit de kraan te drinken. ‘Wat gaat er gebeuren als vers drinkwater steeds zeldzamer wordt? Mijn eerste idee was om in mijn container een theatrale zwarte markt voor water op te zetten. Ik wil hier echter ook op het terrein rondlopen om te zien wat voor initiatieven er al worden ontplooid om in de toekomst schoon water te garanderen, en me daardoor laten inspireren.’

In Liubchenko’s werk staat de spanning tussen Rusland en Oekraïne vaak centraal. In haar solo Influence (met muziek van Thijs Felperlaan, die ook aan Water meewerkt) vertelt de maker aan de hand van eigen schilderijen en animaties over de Maidanrevolutie en de gevolgen daarvan. ‘Mijn ouders moesten vluchten voor de Russische invasie in de Krim. Ze wilden het eerst niet geloven – ze zijn al oud en achtten zichzelf onbelangrijk als politieke doelwitten – maar naarmate er steeds meer mensen verdwenen zijn ze toch vertrokken.’ Ook haar meest recente voorstelling Metamorphosis, die werd ondersteund door Europe By People, werkt door op dit thema. ‘Ik bracht Russische en Oekraïense performers bij elkaar. De gesprekken waren best lastig af en toe, maar dat was eigenlijk heel leerzaam. We moesten ons over onze verschillen heenzetten om samen een voorstelling te kunnen maken.’

Liubchenko interviewde voor haar onderzoek naar water onder andere haar ouders, die de Tsjernobylramp bewust hebben meegemaakt. ‘In die tijd was het Sovjetregime nog aan de macht. In de nasleep van de ramp moesten alle zwangere vrouwen in een radius van 60 kilometer verplicht abortus laten plegen omdat de regering het risico op gehandicapte kinderen niet wilde nemen – dat werd gezien als slecht voor het imago van de Sovjetunie. Mijn coach voor dit project, Petra Ardai, maakte de opmerking dat ik nog eerst goed moet nadenken waar ik het nu eigenlijk over wil hebben: water, straling of milieu? Dus daar ga ik de komende weken mee aan de slag.’

© Saris & den Engelsman

Laura Vroom – Sauerkraut
De Nederlandse, in Gent gevestigde Laura Vroom (in 2012 afgestudeerd aan de drama-opleiding van het KASK) herkent mijn bedenkingen bij het overheersende positivisme op het terrein van FabCity ook wel. ‘Ik vind dat er veel te weinig ruimte is voor negatieve emoties en gevoelens in de huidige samenleving. Woede of frustraties worden niet als functioneel of nuttig gezien en daarom gediskwalificeerd. Terwijl juist ook het negatieve heel menselijk is. Je leeft in een samenleving uiteindelijk met elkaar, dus de frictie tussen het positivisme van marketingspeak en het leven van de individuele mens zelf moet niet uit het oog worden verloren.’

Haar onderzoek richt zich dan ook op het inventariseren van frustraties. ‘Ik heb eerst zelf een monoloog, of eigenlijk een soort tirade geschreven, een serie brieven aan de doelwitten van mijn frustraties. Vervolgens heb ik mensen gevraagd om hun eigen irritaties op te schrijven, en op basis daarvan heb ik een tweede tekst geschreven, dit keer met ludieke oplossingen voor de problemen die ik omschrijf.’

Op Over Het IJ Festival is ze overgestapt van geschreven teksten naar geluidsopnames van interviews die ze zelf afneemt. ‘Het levert hele andere ideeën op, omdat ik kan doorvragen, en er ook meer een dynamiek ontstaat tussen de geïnterviewden zelf. Bij een ouder echtpaar dat ik net sprak zei de man dat hij zich eigenlijk nergens over opwond, waarna zijn vrouw zei dat ze toch wel wat van zijn frustraties kon opnoemen! Ook sprak ik met twee vissers die vaak op het Java-eiland komen, en die het vervelend vonden dat ‘hun’ bankjes vanwege FabCity verwijderd waren. Dat vind ik interessant: iedere ruimte moet tegenwoordig functioneel worden gemaakt, maar dan missen we de rafelranden, de plek voor het nutteloze, de niet-ingevulde ruimte.’

Vroom gaat de komende weken bekijken hoe de verzamelde getuigenissen tot een voorstelling of presentatie kunnen worden omgesmeed. Het is in ieder geval bemoedigend dat de twee makers die ik als eerste spreek zich op een prettig kritische manier over het vooruitgangsdenken uitlaten.

De zeecontainers op FabCity Campus (Kop Java-eiland) zijn t/m 26 juni iedere week te bezoeken op vrijdag (17:00-22:00), zaterdag en zondag (12:00-18:30).

Bekijk hier het video-verslag van week 1.

Foto’s: Saris & Den Engelsman