Nieuws | 19 november 2020

SCHETSBOEK #1: LIPS&KNOBEL werken aan De Horizontale Vrouw

Het maakproces van een performance gaat gepaard met vallen en opstaan. Twijfels, opnieuw brainstormen, schrappen, knopen doorhakken, het is een proces dat constant doorgaat. Als toeschouwer zien we vaak alleen het eindresultaat. Toch kan het meebeleven van het maakproces veel toevoegen aan de uiteindelijke ervaring. Hierom lanceert Over het IJ het Schetsboek: de plek waar makers hun afwegingen of brandende vragen delen, met soms zelfs het verlangen naar jouw input om deze vraag te beantwoorden. Deze keer LIPS&KNOBEL (bestaande uit Sanne Lips en Liesje Knobel) over hun proces voor De Horizontale Vrouw

Ons werk draait al een aantal jaar om het thema passiviteit. We bekijken de slepende intrinsieke rem die altijd op de loer ligt. Waar komt die vandaan, hoe manifesteert die zich en vooral en bovenal: hoe kom je ervan af? 
We streven eigenlijk altijd naar werk dat zowel kritisch als poëtisch is, met humor en plezier in het maken en in het eindresultaat. Dat lukt vooralsnog heel goed. Hoewel we het natuurlijk pas echt weten als we de video gaan monteren.

In het proces voor De Horizontale Vrouw zijn we aan de haal gegaan met het alomtegenwoordige beeld van de liggende vrouw in de beeldende kunst. Een naakte vrouw, liggend op een donzig bed, als een stilleven. Haar to-be-looked-at-ness. En de kijkende toeschouwer als dader: de horizontale vrouw tegenover de verticale man.


Afbeelding 1 - Associatieve gedachten: 'de sokkel als verticale man'

Aankomende periode gaan wij voor De Horizontale Vrouw als het ware in gesprek met beeld, met ons eigen cultural archive. Door met beelden aan de slag te gaan, komen we tot de inhoud. Werken met beelden boort een andere kennis laag aan dan wanneer je bovenstaande thematiek bespreekt op basis van wetenschappelijk onderzoek. De beelden zorgen ervoor dat systeemkritiek gelijk gekoppeld wordt aan je associaties en emoties: het wel willen en het niet willen.

Liesje: ik ervaar hierbij dat voor het maakproces vanuit een ingang of in dit geval het beeld (binnenuit) in tegenstelling tot het bedenken van een concept (buitenaf), rust, tijd en focus nodig is. Het materiaal induiken was hierdoor een hele zoektocht, dus dat dat gelukt is, is zowel een verademing als een opluchting.

Maar, om met beeld aan de slag te gaan, is er natuurlijk ook beeld nodig. De zoektocht naar beeld startte vanuit het idee om een pleidooi voor woede te creëren, maar dan in beeld. Hiervoor gingen we op zoek naar beelden van boze vrouwen en kwamen op het werk van Artemisia Gentileschi: een vrouw in de vroege 17e eeuw, die gewelddadige vrouwen schilderde. Zij werd overigens verkracht door haar docent en gemarteld toen ze aangifte deed.
Haar beelden zijn zo'n verademing tussen alle liggende, passieve, stilleven, geobjectiveerde vrouwen in de beeldende kunst, dat we daar naartoe zijn bewogen. We wilden de vrouwen redden uit de schilderijen. En tegelijkertijd dit overheersende beeld van de vrouw in kunst, een object om naar te kijken, verwoesten. Want hoewel het in een andere tijd is geschilderd, blijft het steeds zorgvuldig geconserveerd en tentoongesteld.

“We willen voor deze vrouwen zorgen, ze dragen en agency geven. Het heeft noodzaak: maatschappelijke en persoonlijke noodzaak.”

Tijdens de zoektocht naar beeld is onze focus gaan liggen op al die liggende vrouwen en willen we op een bepaalde manier de geschiedenis proberen te herschrijven. Want de supply van liggende vrouwen is écht neverending. Daarbij zoeken we naar de combinatie van woede of verwoesting en tegelijkertijd het zachtere. We willen voor deze vrouwen zorgen, ze dragen en agency geven.


Afbeelding 2 - Associatieve gedachten: ‘de ‘neutrale’ (mannelijke) ruimte’

Het redden van al deze vrouwenlijven en ze agency geven, dat ze er mogen zijn omdat ze handelen, niet om naar te kijken vanuit het esthetische of het seksuele, heeft noodzaak. Persoonlijke en maatschappelijke noodzaak. Liesje: heb zelf een geschiedenis met seksueel misbruik toen ik zeer jong was, waarbij ik verstijfd/passief op een bank heb gelegen en niks heb gedaan. Ik realiseerde me pas vorig jaar tijdens EMDR dat ik daar nog altijd boos over ben geweest op mezelf. Dat ik niet weg ben gegaan, niet terug heb gevochten. Dus al die naakte vrouwen op al die bedden en banken raken me. Steeds meer, hoe meer ik ernaar kijk. En ik denk dat het werken met dat beeld op die manier zowel persoonlijke als universele heling oplevert en de passiviteit wordt omgezet in woede en rust tegelijk.
En Sanne heeft misschien niet zoiets aanwijsbaars, maar de impact van dit vrouwbeeld is zeker niet minder ingrijpend, misschien juist wel omdat het minder aanwijsbaar is. Het constant kijken naar je eigen lijf door de ogen van een ander maakt dat je jezelf niet leert kennen. 
 

SCHETSBOEK #1: LIPS&KNOBEL werken aan De Horizontale Vrouw